Tikkie terug
(uit het Noordhollands Dagblad “De Schager Courant” d.d. 22-12-2025 door Kees van Dalsem
In deze rubriek blikken we terug op een historische sportgebeurtenis die deze week haar ’verjaardag’ viert.
Wedstrijd: 26 december 1297
Datum: Eerste vermelding van een colfwedstrijd
Plaats: Loenen aan de Vecht
Sport en spel zijn net zo oud als de menselijke beschaving. Je kunt je voorstellen dat de bewoners van Mesopotamië in het vierde millennium voor Christus ook wel eens een steentje naar elkaar overgooiden. In de derde eeuw na Christus werd in China al een vorm van voetbal gespeeld waarbij de spelers een leren bal, gevuld met veren, in het net van de tegenstander moesten proberen te krijgen. In de middeleeuwen schoten ze opgeblazen varkensblazen naar elkaar.
Mini-colf
Colf (of de indoorvariant kolf, wat eigenlijk minicolf zou moeten heten) is een van de oudste sporten van Nederland. Het spel lijkt net als de naam op golf. Spelers moeten met een houten stok in een open veld of op het ijs een bal van hout of leer in zo min mogelijk slagen het doel laten raken. Een baan waarop gespeeld werd, kon wel honderden meters lang zijn.
Koluen
In 1261 heeft Jacob van Maerlant het in een vrijzinnige vertaling van Le livre de Merlin van de Franse schrijver Robert de Boron over een balspel ’mit ener koluen’, oftewel een colfstok. Op 26 december 1297 zou in Loenen aan de Vecht de eerste geregistreerde colfwedstrijd hebben plaatsgevonden. Met het evenement zou volgens een artikel uit 1870 de terechtstelling van de moordenaars van Graaf Floris V (gedood in 1296) zijn herdacht. Er ontbreekt echter keihard wetenschappelijk bewijs. Het verhaal zou weleens verzonnen kunnen zijn.
’De Baen’
De kans bestaat wel dat er in de winter van 1297 gecolft is, want het was in de middeleeuwen de populairste sport. In Haarlem schonk hertog Ruwaard Aelbrecht van Beieren op 20 februari 1390 een stuk grond (’De Baen’) waar de bevolking kon colfen. Tegenwoordig zorgt het geplok op de padelbanen voor overlast bij omwonenden, in 1587 verbood Utrecht het spelen van colf in de stad vanwege het ’razen en tieren’ van de spelers, in 1617 volgde het Amsterdamse stadsbestuur.
Kleine IJstijd
Op het bevroren water was er in de Kleine IJstijd (eind zestiende, begin zeventiende eeuw) meer ruimte om het spel te spelen. Beoefenaars van colf komen vaak terug op de wintertaferelen van schilder Hendrick Avercamp. Door de verboden om het buiten in de stad te spelen, verplaatste colf zich naar binnen en werd het spel kolf genoemd. In 1792 waren er in Leiden zo’n tien overdekte banen. Er kwamen daarna steeds meer sporten, waardoor kolf minder beoefend werd. Het wordt nu nog vooral op enkele banen in Noord-Holland gespeeld. En golf, dat is inmiddels een van de populairste sporten van de wereld.